Αλήθειες και μύθοι για τη γλουτένη

Αλήθειες και μύθοι για τη γλουτένη

Η γλουτένη είναι πρωτεΐνη του μαλακού σιταριού, κριθαριού και σίκαλης και άλλων κοινών δημητριακών. Αποτελεί το 80% της πρωτεΐνης του σιταριού και είναι το συστατικό που κάνει το ψωμί να «φουσκώνει».

Η γλουτένη δίνει μεγάλο πλεονέκτημα στην αρτοποιία αλλά σε μια ομάδα ανθρώπων, που αντιστοιχεί περίπου στο 1% του πληθυσμού, δημιουργεί μια αρκετά σοβαρή δυσανεξία που ονομάζεται κοιλιοκάκη
και εκδηλώνεται κυρίως με στομαχο-εντερικά προβλήματα.

Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση διαταραχή τουλεπτού εντέρου που προκαλείται από αντίδραση στη γλιαδίνη (μία πρωτεΐνη γλουτένης) και εμφανίζεται σε άτομα όλων των ηλικιών με γενετική προδιάθεση
για τη νόσο, ξεκινώντας από τη μέση βρεφική ηλικία. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι με κοιλιοκάκη έχουν είτε το γονιδιακό αλληλόμορφο HLA-DQ2 ή (σπανιότερα) το HLA-DQ8, τα οποία βρίσκονται στο βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος έξι. Κατά την έκθεση του οργανισμού στη γλιαδίνη, το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά προκαλώντας μία φλεγμονώδη αντίδραση η οποία οδηγεί στην περικοπή των λαχνών του λεπτού εντέρου. Αυτό παρεμποδίζει την απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών, διότι οι εντερικές λάχνες είναι υπεύθυνες για την απορρόφηση αυτών και έτσι έχουμε την εκδήλωση της νόσου. Στον οργανισμό ανιχνεύονται τότε αντι-γλιαδινικά αντισώματα (IgA AGA, IGG AGA).

Περίπου 20-30% των ανθρώπων χωρίς κοιλιοκάκη έχουν κληρονομήσει επίσης ένα από αυτά τα αλληλόμορφα, πράγμα που σημαίνει ότι η γενετική προδιάθεση δεν αρκεί για την εκδήλωση της νόσου, αλλά απαιτούνται περισσότεροι από ένας παράγοντες για να εκδηλωθεί η νόσος σε έναν ασθενή. Άρα η κοιλιοκάκη είναι μία πολυπαραγοντική ασθένεια.

Τα συνηθέστερα συμπτώματα της κοιλιοκάκης είναι

γαστρο-εντερικές διαταραχές (όπως φούσκωμα, διάρροια, δυσκοιλιότητα), δερματικά εξανθήματα, ημικρανίες, πόνοι στις αρθρώσεις, κόπωση, δυσανεξία στη λακτόζη, απώλεια βάρους ή αδυναμία αύξησης βάρους (σε μικρά παιδιά).

Τα άτομα με ήπια κοιλιοκάκη μπορεί να έχουν συμπτώματα που είναι πολύ πιο ελαφρά και εμφανίζονται σε άλλα όργανα εκτός του ίδιου του εντέρου. Είναι επίσης δυνατό να έχουν κοιλιοκάκη, χωρίς καθόλου συμπτώματα. Πολλοί ενήλικες με ελαφρά μορφή της νόσου έχουν μόνο κόπωση ή αναιμία.

Η κοιλιοκάκη ανιχνεύεται με:

  • Αιματολογική εξέταση: Γίνεται έλεγχος αντισωμάτων μετά από κατανάλωση γλουτένης. Οι άνθρωποι που έχουν κοιλιοκάκη διαθέτουν στο αίμα τους αντισώματα έναντι αυτών των πρωτεϊνών. Θα πρέπει να φάτε κανονικά πριν κάνετε
    την αιματολογική εξέταση για τον έλεγχο αντισωμάτων της κοιλιοκάκης.
  • Βιοψία: Προϋποθέτει γαστροσκόπηση ώστε να διαπιστωθεί αν η κατανάλωση γλουτένης έχει προκαλέσει ζημιά στο έντερο

Κοιλιοκάκη VS Ευαισθησία στη γλουτένη:

Δύο διαφορετικές καταστάσεις! Ως κοινωνία, είμαστε σε μια κατάσταση «υπερφόρτωσης γλουτένης» και εκατομμύρια ανθρώπων όλων των ηλικιών και όλων των κοινωνικών στρωμάτων υποφέρουν από μια κατάσταση που αναγνωρίστηκε μόλις πριν από λίγα χρόνια και που ονομάζεται «ευαισθησία στη γλουτένη». Οι άνθρωποι με ευαισθησία στη γλουτένη, αν την τρώνε συχνά, έχουν δυσάρεστα συμπτώματα: πόνους στο στομάχι, φούσκωμα, καούρες,
πόνους στις αρθρώσεις, πονοκεφάλους, εξανθήματα του δέρματος, κόπωση, αϋπνία.

Παρά το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά που βιώνουν οι πάσχοντες από κοιλιοκάκη, αν αποδειχθεί ότι είναι από ευαισθησία στη γλουτένη, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα χρειαστεί να την εγκαταλείψουν εντελώς. Στην αντιμετώπιση των ασθενών, οι ειδικοί έχουν διαπιστώσει ότι η εξάλειψη της γλουτένης για μερικές εβδομάδες και η επανεισαγωγή της σταδιακά είναι ο καλύτερος τρόπος για να αξιολογηθεί η ανταπόκριση του οργανισμού στη γλουτένη και το ατομικό όριο του καθενός. Με τη σταδιακή εισαγωγή σιτηρών που περιέχουν γλουτένη -και άλλων τροφίμων- υπάρχει μια κατανόηση του ποιές από αυτές τις τροφές ή πόσες το σώμα μπορεί να επεξεργαστεί χωρίς να προκαλέσουν συμπτώματα.

Πρέπει να τρώω γλουτένη;

Αν δεν είστε μέρος του 1% του πληθυσμού που πάσχει από κοιλιοκάκη, είναι απίθανο ότι θα χρειαστεί να ζήσετε μια ζωή χωρίς καθόλου γλουτένη. Ζώντας χωρίς γλουτένη, υπάρχει ο κίνδυνος να κάνετε λίπος. Μερικοί άνθρωποι που εγκαταλεί πουν τη γλουτένη για να χάσουν βάρος καταλήγουν να παίρνουν βάρος. Αυτό συμβαίνει επειδή καταναλώνουν συσκευασμένα προϊόντα χωρίς γλουτένη που συχνά έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, ζάχαρη και νάτριο αλλά και υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, όπως το λευκό αλεύρι ρυζιού ή υλικά πληρώσεως. Είναι πολύ καλύτερα να προσκολληθείτε σε φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη, όπως τα λαχανικά και τα φρούτα, τα άπαχα κρέατα, τα ψάρια και τα πουλερικά, δημητριακά ολικής αλέσεως, γαλακτοκομικά προϊόντα με μειωμένα λιπαρά ή χωρίς λιπαρά, ξηρούς καρπούς και σπόρους και υγιεινά λίπη (ελαιόλαδο).

Συνεπώς, προσοχή με το έντονο μάρκετινγκ της αγοράς στα προϊόντα χωρίς γλουτένη. Δεν σας προσφέρουν τίποτα απολύτως, το μόνο κέρδος είναι σε όσους τα πουλάνε, αφού κοστίζουν διπλάσια ή τριπλάσια από τα προϊόντα με γλουτένη.Μην πάθετε «γλουτενο-φοβία». Απλώς καλό είναι να ανακαλύψετε το δικό σας επίπεδο ανοχής στη γλουτένη. Εκτός αν έχετε κοιλιοκάκη, μην είστε αρνητικοί φοβούμενοι μια δυνητικά σοβαρή κατάσταση.

Επιμέλεια κειμένου:
Γιωτα Τριανταφύλλου, Κλινικός Βιοχημικός
Γιώτα Δημητρούλη, Τεχνολόγος Ιατρικών
Μηχανημάτων